Tiếng Anh-Anh và Tiếng Anh-Mỹ trong sách kinh điển

Hai thứ tiếng Anh, một thư viện

Khi đọc văn học kinh điển bằng tiếng Anh, bạn sẽ nhanh chóng nhận ra rằng cùng một ngôn ngữ không phải lúc nào cũng được viết — hay nghe — giống nhau. Cuốn tiểu thuyết này viết là *colour*; cuốn khác lại viết *color*. Nhân vật này đi *lift*; nhân vật kia đi *elevator*. Bạn có thể tự hỏi liệu mình đã học nhầm phiên bản, hay liệu có phiên bản nào "đúng" hơn phiên bản kia.

Câu trả lời thành thật là không phiên bản nào sai cả. Tiếng Anh-Anh và Tiếng Anh-Mỹ là hai chuẩn mực đã phát triển trọn vẹn và được tôn trọng trên toàn thế giới. Khác biệt giữa chúng phần lớn chỉ nằm ở bề mặt — các quy tắc chính tả, một vài cặp từ vựng thay thế, và đôi ba sở thích ngữ pháp. Còn bên dưới, ngữ pháp, nhịp điệu và sự phong phú đều là cùng một ngôn ngữ. Thư viện tại The Reading Corner gồm cả tác giả Anh lẫn tác giả Mỹ, nên khi đọc bạn sẽ tự nhiên gặp cả hai biến thể.

Những khác biệt chính tả bạn sẽ để ý thấy

Khác biệt dễ thấy nhất nằm ở chính tả. Dưới đây là các quy tắc chính, được minh họa bằng những cặp từ thật:

-our và -or

Tiếng Anh-Anh giữ lại cách viết cũ chịu ảnh hưởng từ tiếng Pháp với đuôi *-our*: *colour*, *honour*, *favour*, *neighbour*. Tiếng Anh-Mỹ bỏ chữ *u*: *color*, *honor*, *favor*, *neighbor*. Bạn sẽ liên tục gặp cách viết *-our* ở Jane Austen, Charles Dickens và Thomas Hardy. Còn cách viết *-or* thì xuất hiện ở Mark Twain, Edith Wharton và F. Scott Fitzgerald.

-ise và -ize

Nhiều động từ kết thúc bằng *-ise* trong Tiếng Anh-Anh — *recognise*, *apologise*, *organise* — và bằng *-ize* trong Tiếng Anh-Mỹ — *recognize*, *apologize*, *organize*. (Lưu ý: đuôi *-ize* cũng được chấp nhận rộng rãi trong Tiếng Anh-Anh, nên có khi bạn thấy cả hai ngay trong cùng một văn bản Anh.) Khi bạn chạm vào từ trên The Reading Corner, định nghĩa sẽ giống nhau bất kể bạn thấy cách viết nào.

-re và -er

Tiếng Anh-Anh đảo ngược phần đuôi ở những từ như *centre*, *theatre*, *metre* và *fibre*. Tiếng Anh-Mỹ dùng *center*, *theater*, *meter* và *fiber*. Cặp này xuất hiện rất nhiều trong các đoạn mô tả bối cảnh và địa điểm ở tiểu thuyết Anh thế kỷ 19.

Phụ âm nhân đôi và vài khác biệt nhỏ khác

• *travelled* (Anh) và *traveled* (Mỹ)
• *programme* (Anh) và *program* (Mỹ)
• *tyre* (Anh, nghĩa là lốp cao su của bánh xe) và *tire* (Mỹ)
• *grey* (Anh) và *gray* (Mỹ)
• *catalogue* (Anh) và *catalog* (Mỹ)

Không cặp nào trong số này làm thay đổi nghĩa của câu. Một khi đã nhận ra quy tắc, tốc độ đọc của bạn sẽ chẳng chậm lại chút nào.

Khác biệt từ vựng — cùng một thứ, khác cái tên

Khác biệt từ vựng thú vị hơn, bởi cùng một vật hay một ý lại mang cái tên hoàn toàn khác. Những từ này có thể khiến người đọc bối rối thật sự nếu chúng xuất hiện mà không có ngữ cảnh. Dưới đây là những cặp phổ biến nhất bạn sẽ gặp trong các văn bản kinh điển và cận hiện đại:

• *lift* (Anh) và *elevator* (Mỹ) — chiếc hộp di chuyển trong tòa nhà
• *autumn* (Anh) và *fall* (Mỹ) — mùa nằm giữa hè và đông
• *flat* (Anh) và *apartment* (Mỹ) — một căn nhà bên trong một tòa nhà lớn hơn
• *pavement* (Anh) và *sidewalk* (Mỹ) — lối dành cho người đi bộ bên cạnh đường
• *biscuit* (Anh, một món bánh nướng khô, ngọt hoặc nhạt) và *cookie* (Mỹ)
• *post* (Anh) và *mail* (Mỹ) — thư từ và bưu kiện được giao đến nhà bạn
• *chemist* (Anh) và *drugstore* hoặc *pharmacy* (Mỹ) — nơi bạn mua thuốc
• *holiday* (Anh, nghĩa là kỳ nghỉ) và *vacation* (Mỹ)
• *lorry* (Anh) và *truck* (Mỹ) — phương tiện lớn để chở hàng
• *underground* hoặc *tube* (Anh) và *subway* (Mỹ) — hệ thống đường sắt đô thị chạy ngầm dưới lòng đất

Trong văn học kinh điển, nhiều từ trong số này xuất hiện ở những cảnh đời thường: một nhân vật gửi thư, đi thang máy, hay đi nghỉ. Nếu một từ khiến bạn khựng lại, hãy chạm vào nó để xem định nghĩa. Phần the-science đằng sau The Reading Corner giải thích vì sao việc gặp từ trong ngữ cảnh — đồng thời có âm thanh đang phát — là một trong những cách hiệu quả nhất để thấm từ vựng mới.

Khác biệt về ngữ pháp và thành ngữ

Khác biệt ngữ pháp giữa Tiếng Anh-Anh và Tiếng Anh-Mỹ là nhỏ, nhưng vài điểm xuất hiện khá thường xuyên trong văn bản kinh điển.

Have got và have

Tiếng Anh-Anh thường dùng *have got* ở chỗ Tiếng Anh-Mỹ chỉ dùng *have*. *I have got a letter for you* (Anh) mang đúng cùng một nghĩa với *I have a letter for you* (Mỹ). Cả hai cách đều xuất hiện trong tiểu thuyết kinh điển, tùy theo quốc tịch của tác giả.

Danh từ tập hợp

Tiếng Anh-Anh coi danh từ tập hợp là số nhiều: *The team are playing well* hoặc *The government have decided*. Tiếng Anh-Mỹ coi chúng là số ít: *The team is playing well*. Không cách nào là lỗi cả; đó đơn giản chỉ là một quy ước khác. Bạn sẽ để ý thấy điều này nhiều nhất trong báo chí Anh và lời thoại của thế kỷ 19 đến đầu thế kỷ 20.

Thành ngữ và cụm từ

Thành ngữ là nhóm hóc búa nhất, vì không phải lúc nào cũng đoán được nghĩa từ từng chữ riêng lẻ. Một nhân vật Anh nói *I'll knock you up in the morning* nghĩa là *I'll knock on your door to wake you up* — một câu hoàn toàn vô hại. Ngược lại, vài thành ngữ Mỹ nghe lại lạ tai với người Anh. Khi một thành ngữ khiến bạn khựng lại, hãy xem nó như một khám phá hữu ích. Bạn càng đọc nhiều, càng xây dựng được cảm nhận tự nhiên với cả hai biến thể. Hãy xem cẩm nang của chúng tôi về cách học từ vựng tiếng Anh qua việc đọc để có những chiến thuật phù hợp với việc này.

Cách xử lý khác biệt giữa các biến thể khi đọc

Dưới đây là vài chiến lược thực dụng cho lần tới khi một khác biệt về chính tả hay từ ngữ khiến bạn dừng lại:

• **Chạm trước, lo sau.** Trên The Reading Corner, bạn có thể chạm vào bất kỳ từ lạ nào để xem định nghĩa tức thì, được phân theo trình độ của bạn. Cách này áp dụng được cho từ phương ngữ, từ vựng cổ và cả những khác biệt giữa các biến thể.
• **Dùng âm thanh.** Nghe một người dẫn truyện Anh đọc to *colour* và *honour*, hay một người dẫn truyện Mỹ đọc *color* và *honor*, giúp quy tắc chính tả ăn sâu nhanh hơn là học một danh sách. Hãy để lời dẫn neo từ vào trí nhớ.
• **Giữ một danh sách cá nhân ngắn.** Lần đầu bạn gặp *pavement* được dùng như *sidewalk*, hãy ghi lại. Một danh sách mười đến mười lăm cặp thay thế là đủ — sau đó, não bạn bắt đầu tự động đoán trước.
• **Đừng đổi thứ bạn đang học.** Nếu lớp học hay kỳ thi tiếng Anh của bạn dùng Tiếng Anh-Anh, hãy theo nó. Nhưng khi đọc để giải trí, đừng né tránh tác giả Mỹ hay ngược lại. Được tiếp xúc là một lợi thế, không phải vấn đề.
• **Tra quốc tịch tác giả nếu bạn tò mò.** Biết rằng Mark Twain là người Mỹ và Thomas Hardy là người Anh lập tức giải thích được cả một loạt lựa chọn chính tả và từ vựng trong sách của họ.

Cả hai thứ tiếng Anh đều đang chờ bạn

Những cuốn sách kinh điển trong thư viện được viết bởi các tác giả từ khắp thế giới nói tiếng Anh. Jane Austen và Charles Dickens viết bằng Tiếng Anh-Anh. Mark Twain và Louisa May Alcott viết bằng Tiếng Anh-Mỹ. Đọc cả hai không phải là điều rắc rối — đó là một trong những niềm vui đích thực của việc học tiếng Anh qua văn học. Cuối cùng bạn sẽ có một hiểu biết rộng hơn, linh hoạt hơn về ngôn ngữ so với người học chỉ bám lấy một biến thể.

Vậy nên lần tới khi bạn thấy *colour* ở chương này và *color* ở chương khác, hãy mỉm cười. Bạn vừa phát hiện ra một trong những điều vô hại và thú vị nhất về tiếng Anh. Cả hai đều đúng. Cả hai đều là của bạn.

Sẵn sàng đưa điều này vào thực hành chưa? Hãy dạo qua toàn bộ thư viện và chọn một cuốn sách — tác giả Anh hay Mỹ, không quan trọng. Mỗi từ đều có sẵn một định nghĩa chờ bạn nếu cần, và âm thanh sẽ đưa bạn đi suốt chặng đường.

Tiếp tục: Cách học từ vựng tiếng Anh qua việc đọc → · Sách kinh điển Mỹ cho người học tiếng Anh → · Cách học tiếng Anh với sách nói → · Khoa học đằng sau Reading Corner → · Tìm trình độ của bạn →