Vì sao phương ngữ trông lạ lẫm đến vậy trên trang giấy
Bạn đang đọc theo một cuốn tiểu thuyết kinh điển và mọi thứ đều diễn ra suôn sẻ. Rồi một nhân vật mới mở miệng và các từ trông như vỡ vụn hoàn toàn. "Wot d'yer mean by it?" một đứa trẻ đường phố của Dickens nói. Huck Finn nói lè nhè "I warn't" và "dis" và "de." Joseph, người hầu trong Wuthering Heights, nói bằng giọng Yorkshire đặc sệt gần như chẳng giống tiếng Anh chút nào.
Đây là phương ngữ — tác giả viết lời thoại theo đúng cách nó vang lên ở một địa phương và tầng lớp xã hội nhất định, chứ không phải theo cách nó hiện ra trong một cuốn sách ngữ pháp. Với người học tiếng Anh, điều này có thể giống như đâm phải một bức tường. Nhưng đây là tin tốt: phương ngữ là một kỹ năng đọc, và như mọi kỹ năng đọc, nó tiến bộ nhanh chóng một khi bạn nắm được bí quyết.
Mẹo quan trọng nhất duy nhất: hãy đọc phương ngữ bằng ÂM THANH, chứ không phải bằng các con chữ. Khi bạn thấy một cách viết lạ, đừng cố giải mã nó từng chữ cái một. Hãy đọc thành tiếng, hoặc nghe phần đọc, và bộ não bạn sẽ nhận ra từ đó ngay lập tức.
Đọc thành tiếng — hoặc tốt hơn, hãy nghe trước
Cách viết phương ngữ là một dạng tốc ký phiên âm. Tác giả đang cố cho bạn thấy một giọng nói vang lên như thế nào. "Wot" chỉ là "what" nói nhanh trong giọng London. "Warn't" là "wasn't" trong giọng lè nhè miền Nam nước Mỹ. "Summat" là "something" trong tiếng Anh miền bắc. Một khi bạn nghe được những âm này, các cách viết lạ thôi không còn là chướng ngại mà bắt đầu trở thành manh mối.
Đây chính xác là nơi âm thanh đọc theo trở nên vô giá. Khi bạn vừa nghe vừa đọc trên The Reading Corner, bạn nghe người dẫn truyện trao cho mỗi từ hình thức nói tự nhiên của nó. Một từ trông như vô nghĩa trên trang giấy lập tức hiện rõ thành một âm thanh mà bạn biết. Mắt và tai bạn phối hợp với nhau, và sau vài trang, phương ngữ trở nên tự nhiên thay vì xa lạ.
Nếu bạn không có sẵn âm thanh, hãy thử đọc khe khẽ đoạn đối thoại cho chính mình nghe, để các âm chảy liền vào nhau theo cách chúng vốn vang lên trong lời nói. Đừng dừng lại ở từng chữ cái. Hãy nhắm tới sự trôi chảy thay vì sự chính xác — ý nghĩa thường sẽ trở nên rõ ràng.
Những điều không nên làm với phương ngữ
- Đừng tra cách viết phương ngữ trong từ điển. "Wot", "ain't", "yer" và những hình thức tương tự sẽ không xuất hiện như mục từ chuẩn, và kể cả khi có, định nghĩa cũng không giúp bạn theo cách mà việc nghe từ đó giúp bạn.
- Đừng dừng lại phân tích từng từ lạ. Việc này phá vỡ mạch đọc của bạn và thực ra khiến việc hiểu khó hơn. Hãy tiếp tục di chuyển và tin vào ngữ cảnh.
- Đừng cho rằng bạn đang đọc sai. Các cách viết phi chuẩn là có chủ ý và đúng — chúng là một lựa chọn văn chương có cân nhắc, không phải lỗi in.
- Đừng dịch phương ngữ thành tiếng Anh chuẩn trong đầu trước khi xử lý nó. Hãy để ý nghĩa đến qua âm thanh, chứ không phải qua một thao tác sửa ngữ pháp trong trí óc.
Khoa học đằng sau việc vừa đọc vừa nghe ủng hộ cách tiếp cận này. Khi bạn nghe một từ đúng vào khoảnh khắc bạn nhìn thấy nó, bộ não bạn xây dựng một mối liên kết vững chắc giữa hình thức viết và hình thức nói — kể cả với những cách viết bất quy tắc. Đây là lý do âm thanh đọc theo đặc biệt hiệu quả với những văn bản dày đặc phương ngữ.
Hãy tập trung vào ai đang nói và họ cảm thấy thế nào
Khi bạn gặp một đoạn phương ngữ mà bạn không thể giải mã trọn vẹn, hãy chuyển sự chú ý sang hai điều: ai đang nói, và cảm xúc nào đang dẫn dắt lời nói đó. Tác giả dùng phương ngữ để hé lộ tính cách, chứ không phải để làm rối người đọc. Hãy tự hỏi: nhân vật này đang giận dữ, sợ hãi, khoe khoang hay van nài? Đây là một người bạn đáng tin hay một kẻ lạ đáng ngờ? Câu trả lời không đến từ việc giải mã từng từ mà từ việc đọc trọn cả cảnh.
Phương ngữ còn là một tín hiệu xã hội. Trong Dickens, những nhân vật nói bằng giọng cockney hay tiếng Anh London của tầng lớp lao động được hé lộ cho bạn như những con người từ đường phố — và sự ấm áp hay hài hước trong giọng họ là một phần của bức chân dung. Trong các tiểu thuyết của Mark Twain, phương ngữ của Jim là cốt lõi của con người anh và của cách các nhân vật khác đối xử với anh — nó mang một sức nặng đạo đức to lớn. Trong Brontë, giọng Yorkshire đặc sệt của Joseph đánh dấu ông là người bướng bỉnh, cộc cằn và bám rễ sâu vào cảnh vật địa phương. Bạn không cần hiểu từng âm tiết mới cảm nhận được những điều này.
Phương ngữ báo hiệu tính cách và vùng miền — đó chính là điểm mấu chốt
Các tiểu thuyết gia kinh điển dùng phương ngữ một cách có chủ đích. Họ muốn bạn nghe được sự khác biệt giữa những nhân vật nói tiếng Anh chuẩn mực, có học và những nhân vật nói các biến thể mang dấu ấn vùng miền hay giai cấp. Sự khác biệt này là một phần của câu chuyện. Nó cho thấy quyền lực, học vấn, địa lý và sự thuộc về.
Một khi bạn hiểu điều này, phương ngữ trở nên thú vị thay vì gây bực bội. Bạn bắt đầu nhận ra rằng lối nói lè nhè, suồng sã của Huck Finn báo hiệu thân phận người ngoài cuộc của cậu — cậu được tự do thoát khỏi xã hội lễ nghi theo những cách mà Tom Sawyer thì không. Bạn nhận ra rằng những nhân vật thuộc tầng lớp lao động trong Dickens thường có nhiều sức sống và hài hước nhất, được thể hiện chính xác qua lối nói phi chuẩn của họ. Phương ngữ không phải là một khó khăn mà tác giả quên gỡ bỏ. Nó là một công cụ, và bạn đang học cách đọc nó.
Nếu bạn muốn khớp việc đọc với trình độ tiếng Anh hiện tại của mình trước khi đương đầu với những văn bản dày đặc phương ngữ nhất, hãy xem qua hướng dẫn trình độ CEFR của chúng tôi. Một số cuốn sách nhiều phương ngữ hợp với các trình độ cao hơn — không phải vì câu chuyện phức tạp, mà vì sự đa dạng ngôn ngữ thêm vào một lớp công việc nghe và xử lý âm thanh. Người đọc trình độ B2 trở lên nói chung thấy phương ngữ trở nên dễ xoay xở sau vài trang luyện tập. Người đọc trình độ cao hơn có thể khám phá nó như một đặc điểm của văn bản chứ không phải một chướng ngại.
Mọi thứ dễ dần lên — nhanh hơn bạn tưởng
Đây là điều khiến hầu hết người đọc bất ngờ: việc thích nghi với phương ngữ diễn ra rất nhanh. Sau một hai chương cùng một nhân vật nói phương ngữ, bộ não bạn đã học được giọng riêng của họ. Thứ từng lạ lẫm ở trang một sẽ thấy quen thuộc ở trang hai mươi. Bạn thôi để ý đến các cách viết và bắt đầu nghe ra con người. Đây chính xác là cách nó diễn ra với cả người đọc bản ngữ.
Định dạng đọc theo khiến sự thích nghi này còn nhanh hơn. Vì bạn nghe mỗi từ đúng lúc bạn nhìn thấy nó, mối liên kết âm-thanh-với-cách-viết hình thành nhanh chóng và bám chặt. Đến khi một nhân vật đã nói cả chục lần, bạn đã nắm được giọng của họ. Bạn không cần phải "học" phương ngữ — bạn chỉ cần một chút tiếp xúc.
Một lời trấn an: ngay cả những người đọc tiếng Anh dày dạn đôi khi cũng đọc các đoạn dày đặc phương ngữ tới hai lần. Điều đó là bình thường và không phải dấu hiệu của sự yếu kém. Lần đọc thứ hai gần như luôn dễ hơn — và phần đọc bằng âm thanh khiến lần đọc đầu tiên mượt mà hơn nhiều.
Nếu bạn đang đi qua một hướng dẫn về việc đọc song song với âm thanh, hãy xem phần so sánh vừa đọc vừa nghe so với đọc thầm của chúng tôi — nó giải thích chính xác vì sao cách tiếp cận âm-thanh-cộng-văn-bản đẩy nhanh kiểu nhận diện khuôn mẫu giúp phương ngữ trở nên dễ đọc. Để có một cách tiếp cận rộng hơn về việc học qua văn chương kinh điển, học tiếng Anh với Huckleberry Finn dẫn bạn qua một trong những cuốn tiểu thuyết giàu phương ngữ nhất trong thư viện và đưa ra những chiến thuật cụ thể cho từng loại đoạn khó nhằn.
Một cách tiếp cận thiết thực cho bất kỳ đoạn phương ngữ nào
- Hãy bật âm thanh trước khi bạn bắt đầu đọc chương. Để người dẫn truyện thiết lập tông giọng và các giọng nói trước khi mắt bạn chạm vào dòng phương ngữ đầu tiên.
- Khi bạn gặp một từ không thể nhận ra, hãy đọc tiếp đến hết câu. Ngữ cảnh thường mang đến ý nghĩa.
- Nếu vẫn bị mắc, hãy chạm vào từ đó trên The Reading Corner để nhận một định nghĩa bằng tiếng Anh đơn giản được chia mức phù hợp với trình độ của bạn.
- Sau khi đọc xong một chương, hãy đọc lại một hai đoạn phương ngữ mà không có âm thanh. Bạn sẽ thấy chúng rõ ràng hơn nhiều ở lần thứ hai.
- Hãy chú ý đến cách phương ngữ thay đổi giữa các nhân vật. Để ý ai nói theo kiểu nào là một trong những phần thú vị nhất của việc đọc văn chương kinh điển.
Văn học kinh điển đầy ắp những giọng nói — giọng cao sang và giọng khiêm nhường, giọng có học và giọng đường phố, giọng dịu dàng và giọng giận dữ. Phương ngữ là cách những giọng nói ấy sống dậy trên trang giấy. Một khi bạn nghe được nó, các cuốn tiểu thuyết mở ra theo một cách mới. Bạn không chỉ đang đọc một câu chuyện; bạn đang nghe cả một thế giới. Hãy đến thư viện và tìm một cuốn sách có những nhân vật biết cất tiếng — bạn có thể bất ngờ vì giọng của họ trở nên quen thuộc nhanh đến mức nào.